Doe maar normaal

Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg, zei mijn moeder regelmatig tegen mij, vooral in situaties dat ik weet eens iets te enthousiast van mijzelf liet horen. Ze had ook normaal kunnen zeggen in plaats van gewoon.

Als je de definities opzoekt van normaal, zie je dat normaal gebruikt wordt voor iets dat niet afwijkt van wat het meest gebruikelijk of verwacht is. Gewoon betekent gebruikelijk, normaal of zonder bijzondere eigenschappen. Soms wordt het woord negatief gebruikt om iets als onder het gemiddelde of gewoon doorsnee aan te duiden – net zoals het woord middelmatig. Het een is dus niet hetzelfde als het ander, maar het ander wel deels hetzelfde als het een. Zoals Saskia al eerder in haar column zei: woorden doen ertoe.

En juist deze woorden spreken we zo vaak uit, maar wat bedoelen we er eigenlijk mee? Wat is dan gewoon of normaal? Hoe moet je je dan gedragen? Wat wordt er precies van je verwacht?

Als voorbeeld. We liepen laatst ‘s avonds rond 20u bij de surfplas. Middenin het zwemgedeelte stond een man met een soort tuinbroek aan en een stellage om hem heen. Toen we dichterbij kwamen, zagen we dat het een visser was. Niet echt gewoon, gebruikelijk, maar ook wel normaal om in het water te staan tijdens het vissen en op dat tijdstip kon dat ook prima, ook al verwachtte ik het niet.

Afgelopen week vierden we op mijn werk Keti Koti, een moment om de afschaffing van de slavernij te herdenken en de vrijheid te vieren. Tegelijkertijd was het een moment om stil te staan hoe het slavernijverleden, de verschillen tussen mensen onderling, nog steeds invloed hebben op onze samenleving.

Ook in de gezondheidszorg zijn deze invloeden nog goed zichtbaar. Verschillen die zelfs in huidige studieboeken nog worden genoemd (niet normaal) en tot enorme risico’s kunnen leiden. Het woord 'ras' zou niet meer moeten bestaan bij mensen. We delen namelijk 99,9% van ons DNA. De variaties die onder mensen bestaan, zijn vaak ontstaan door de plek waar je woont en waar je als volk bent veranderd door aanpassing aan de omgeving. Bijvoorbeeld: de variaties in huid, haar en ogen worden veroorzaakt door melanine (een stofje dat de huid bruin kleurt). Het zijn aanpassingen die ontstaan door zonlicht en de mate van UV-straling in bepaalde regio's.

Variaties in gelaatstrekken zoals bepaalde botstructuren (zoals de neusvorm en kaak) leiden soms tot regionale verschillen, die ook terug te voeren zijn op aanpassingen aan het klimaat (bijvoorbeeld de vochtigheid en temperatuur van ingeademde lucht).

Is het normaal dat we de basis van de leer hebben gelegd op een huid zonder pigment? Is het gewoon dat we in onderzoeken meestal uitgaan van mannen? Nog een voorbeeld. Een zuurstofmeter die via de top van de vinger zuurstof in het bloed meet, is gemaakt voor een huid zonder pigment. Dat betekent dus dat een huid met pigment, leidt tot andere uitslagen en behandelingen.

Ook zijn er stereotypen over mensen die op een ander plekje op aarde hebben gewoond, of kinderen zijn van hen. Dingen die gezegd worden als: Ze voelen geen pijn of ze zijn dom. Niet gewoon en al helemaal niet normaal.

We lopen ook enorm achter met het onderwijsmateriaal in de zorg. Tot aan (blanke) oefenpoppen toe en het herkennen van huidaandoeningen bij gepigmenteerde huid. Alles is gericht op de witte referentieman. Dus dit probleem geldt ook voor witte vrouwen. Is dat normaal? Vinden we dat gewoon?

Dan nog een onderwerp, voor wie het normaal vindt om sigarettenpeuken op straat of in de natuur achter te laten. Het is vandaag Plastic PeukMeuk-dag (internationaal bekend als No Butts Day). Het is 's werelds grootste opruimactie gericht op het verzamelen en tellen van sigarettenfilters om bewustwording te creëren over het plastic in filters en de milieuschade door chemische stoffen. Niet gewoon meer en zeker niet normaal!

Speciaal aan het nieuw geïnstalleerde college zou ik willen zeggen: verdiep je eens in wat normaal is, wat wij als samenleving normaal vinden en doe maar gewoon!