Taal opent deuren

Nederland presenteert zich graag als kenniseconomie. We investeren in innovatie, kunstmatige intelligentie en technologische vooruitgang. Maar ondertussen brokkelt een van de belangrijkste fundamenten van onze samenleving af: taalvaardigheid.

Dat klinkt misschien overdreven. Tot je naar de cijfers kijkt. In Krimpen aan den IJssel zijn naar schatting 2.245 inwoners tussen de 16 en 65 jaar laaggeletterd. Dat is 13 procent van deze leeftijdsgroep. Mensen die qua taalvaardigheid onvoldoende kennis hebben om zelfstandig mee te draaien in een samenleving die steeds digitaler en ingewikkelder wordt. Een derde van de Nederlandse jongeren haalt het basisniveau voor lezen niet, met alle gevolgen van dien.

Laaggeletterdheid gaat allang niet meer alleen over boeken lezen. Het gaat over een belastingbrief begrijpen, online een afspraak maken bij de huisarts, een arbeidscontract lezen of nepnieuws herkennen. Kortom, meedoen met alles. Juist nu vrijwel alles digitaal verloopt, wordt taal steeds belangrijker. Toch lijken we taalonderwijs en taalvaardigheid vaak te behandelen als iets vanzelfsprekends. Een goed begrip van taal lijkt vaak toch allerminst vanzelfsprekend te zijn. Van berichten die je op sociaal media voorbij ziet komen trekken mijn tenen soms krom van de taalfouten en grammaticale flaters.

Volgens recente cijfers hebben ongeveer drie miljoen Nederlanders moeite met taal, en digitale vaardigheden. En experts waarschuwen dat Nederland relatief weinig investeert in volwasseneneducatie en het verbeteren van basisvaardigheden. De overheid bij monde van staatsecretaris Judith Tielen van Onderwijs heeft deze week aangekondigd om taallessen prioriteit te geven, in alle lessen, dus niet alleen tijdens Nederlands. Beter laat dan nooit, zullen we maar denken.

Hoe krijgen we jongeren weer aan het lezen? Niet door ze verplicht boeken van Simon Vestdijk of Jan Wolkers, met alle respect, te laten lezen. Het is de bedoeling dat jongeren de diepere laag in verhalen ontdekken. Maar die diepere laag zit ook in andere boeken, moderne verhalen die de jongeren veel meer aanspreken. Kortere verhalen. Laat ze die lekker ontdekken! Maak lezen leuk, organiseer boekevents en activiteiten rondom boeken, auteurs en lezen want wat je leuk vindt, kost ten slotte veel minder moeite.

Ook buiten de schoolmuren draagt de (lokale) overheid verantwoordelijkheid. Alle Nederlanders die niet meer op school zitten, hoe gaan we die bereiken en helpen? Bibliotheken, taalhuizen en laagdrempelige cursussen zijn geen luxevoorzieningen. Ze vormen een broodnodig vangnet voor mensen die anders steeds verder achterop raken. Want laaggeletterdheid is zelden een keuze. Vaak speelt schaamte een grote rol, waardoor problemen jarenlang verborgen blijven. Of inwoners weten de weg naar hulp met hun beperkte taalvaardigheden niet te vinden. Hoe signaleren we die en krijgen we hen op de been? Gelukkig gebeurt er al veel in Krimpen, de bibliotheek is allang niet meer een gebouw waar boeken worden uitgeleend. Maar de cijfers laten zien dat er meer nodig is.

De kloof tussen ouders die de taal niet of niet voldoende beheersen en kinderen die opgroeien met een taal die hun moedertaal wordt, is groot, met alle problemen van dien. Want een kind naar volwassenheid brengen is al genoeg uitdaging op zich, laat staan dat je dezelfde taal niet spreekt, geen idee hebt waar hij of zij mee bezig is en nooit kunnen helpen met lezen of huiswerk. Er is een grotere kans om de grip op de opvoeding en daarmee het kind te verliezen en om hierover gefrustreerd – of erger – te raken.

Maar niet alleen de scholen of de overheid zijn verantwoordelijk. Leg zelf je telefoon eens weg. Voor de ouders die wel de taal beheersen: Lees je kinderen voor of lees samen een leuk verhaal. Goed

voor de connectie met je kind. Geef het goede voorbeeld door eens een boek op te pakken. Zoveel leuker en beter dan televisiekijken of doelloos op je telefoon scrollen. Een boek is de hele wereld in je handen en in je hoofd

Ik denk dat we mogen stellen dat taal een basisvoorziening is. Net zo essentieel als wegen, gezondheidszorg of drinkwater. Een samenleving staat of valt immers niet alleen met wat haar inwoners denken, maar ook met wat zij kunnen lezen, begrijpen en verwoorden.

Taal opent deuren. Wie taal beheerst, kan meedoen. Wie taal mist, raakt steeds sneller de aansluiting kwijt. En dat is een prijs die geen enkele gemeente zich kan veroorloven.