Nog lang niet jarig

Vandaag ben ik jarig. Echt waar. Niet figuurlijk, niet symbolisch, niet ‘in de geest van’. Nee: vandaag. Met kaarsjes, felicitaties, taart en mensen die ineens wél weten hoe oud je bent. En dat zette mij aan het denken. Want wat bén je eigenlijk als je jarig bent? Is dat een eigenschap? Een toestand? Een tijdelijke staat van zijn?

Je kunt zeggen: “Ik voel me heel erg jarig.” Maar dat zegt eigenlijk meer over hoe je je voelt dan over dat jarig zijn zelf. Je kunt niet zeggen dat iemand anders jariger is dan jij. Of dat je opa vandaag het jarigst is. Al doet hij daar soms wel z’n best voor. Ik vraag me dan af: waar komt dat woord eigenlijk vandaan?

Het woord verjaardag is afgeleid van verjaren. Dat klinkt alsof er iets misgaat — alsof je over de datum bent — en dat klopt eigenlijk ook een beetje. Oorspronkelijk werd het woord gebruikt in juridische zin: iets dat na een bepaalde termijn verloopt. Pas eind zestiende eeuw kreeg verjaren de betekenis van ‘een jaar ouder worden’. En pas daarna ging het ook echt over jarig zijn.

Het woord jarig zelf bestond al vóór de zeventiende eeuw, maar betekende toen gewoon: een jaar oud. Of: betrekking hebbend op één jaar. Rond 1600 zei men: “Het is jarig dat…” Dat betekende: het is nu precies een jaar geleden dat iets gebeurde. Pas later werd jarig verbonden aan een persoon. En toen konden we eindelijk zeggen: “Hij is jarig.”

In de Middeleeuwen was men overigens nog duidelijker. Toen sprak men over ouderdag. Dat klinkt een stuk confronterender. In 1277 stond al in een reglement van het Gasthuis in Den Bosch dat er vlees gegeten mocht worden ‘op hoogtijdagen en ouderdagen’. Ouderdag. Dat zet je toch meteen wat rechter op je stoel.

Later kregen we ook geboortedag: letterlijk de dag waarop je geboren bent. Pas daarna werd dat de dag waarop we die gebeurtenis gingen herdenken. In het Duits en Engels zijn ze daar overigens nooit meer van afgeweken: Geburtstag, birthday. Lekker duidelijk.

Maar goed, vandaag ben ik dus jarig. En juist daarom wil ik het hebben over die andere, veelgebruikte uitdrukking: “nog lang niet jarig zijn.” Die hoor je meestal niet op een feest. Die hoor je als waarschuwing. “Pas maar op hoor… als die erachter komt, ben je nog lang niet jarig.” En het mooie - of eigenlijk het tragische - is: die uitdrukking kun je op 364 dagen per jaar gebruiken. Maar dus niet vandaag. Vandaag ben ik even onaantastbaar.

Op al die andere dagen betekent ‘nog lang niet jarig zijn’ dat er iets onaangenaams aankomt. Dat je in de problemen zit. Dat er iets voor je gaat zwaaien. En eerlijk is eerlijk: ook op je verjaardag kan er natuurlijk van alles voor je zwaaien. Maar dat terzijde. Vandaag negeren we dat even. De grote vraag is: zijn we jarig, of zijn we nog lang niet jarig? Dat is bijna Shakespeare. To be or not to be… jarig or not jarig.

Zijn we jarig met een nieuw kabinet en een nieuw regeerakkoord? Of moeten we dat kaarsje toch maar even laten liggen? Zijn we jarig met de plannen hier in Krimpen aan den IJssel? Met de belofte dat er vaart gemaakt wordt met woningbouw - voor jongeren, voor senioren, voor mensen die nu noodgedwongen nog op zolder wonen bij hun ouders? Of zijn we nog lang niet jarig als die 1500 tot 2000 extra woningen straks allemaal bewoners hebben die ’s ochtends over dezelfde Algerabrug naar hun werk moeten? En dan is er natuurlijk diezelfde Algerabrug, die van 10 augustus tot en met 25 september dichtgaat. Zes weken. Ik zou zeggen: zorg dat je in die periode op vakantie bent. Al is zes weken misschien ook weer wat veel gevraagd.

Je ziet het: “jarig zijn” is ineens geen taalkundige kwestie meer, maar een gevoel. Een inschatting. Een hoop. Of een vrees. En toch… persoonlijk denk ik dat we wel jarig zijn. Niet één dag per jaar. Maar eigenlijk altijd. Misschien verjaren we niet, maar… verdagen we. Al klinkt dat ook weer alsof je iets hebt uitgesteld wat eigenlijk vandaag had gemoeten.

Maar eerlijk is eerlijk: we hebben het goed. In Nederland. En hier in Krimpen aan den IJssel. Niet perfect. Niet zonder zorgen. Maar wel goed genoeg om af en toe even stil te staan - al is het maar één dag - en te zeggen: Ja. Vandaag ben ik jarig. En dat voelt eigenlijk best goed. Dank jullie wel. 🎂