Belofte maakt schuld

Tien nieuwe steden, met die belofte ging D66 een aantal maanden geleden de verkiezingen in. Toegegeven, een zeer geslaagde boodschap die perfect aansloot bij het optimisme dat Jetten tijdens de hele campagne wilde uitstralen. Niets straalt zoveel daadkracht uit als een partij die beweert wel even 10 nieuwe steden uit de grond te kunnen stampen. D66-prominenten waren er na de verkiezingsuitslag als de kippen bij om deze belofte te nuanceren: 10 steden, dat was vooral een metafoor voor daadkracht. Geen letterlijke belofte. Mooi gespind, zouden de spindoctors zeggen. Inmiddels is het coalitieakkoord gepresenteerd en weten we dat het inderdaad niet meer was dan een mooi reclamepraatje.

Politici die grote beloftes doen nemen een flink risico. Hoe meer je belooft, hoe meer je waar te maken hebt. Belofte maakt immers schuld. Denk aan de € 1000 euro van Mark Rutte die we van hem zouden krijgen. Dat heeft hem nog zo lang achtervolgd dat hij zich genoodzaakt voelde om excuses te maken. Je kunt maar beter als partij niet teveel beloven, want je wordt er op afgerekend, toch?

Toch werkt dat in de praktijk niet per se zo. De meeste zwevende kiezers beslissen pas laat, bij wijze van spreken als ze in het stemhokje staan, wat ze gaan doen. Op dat moment tellen de niet nagekomen beloftes uit het verleden niet meer, maar gaat het om de vibe van dat moment. Dat heeft D66 goed aangevoeld.

Bij gemeenteraadsverkiezingen is het niet heel veel anders. Ook daar zie je partijen grote beloftes doen die nooit waargemaakt worden. Want alhoewel een gemeenteraad zich natuurlijk overal mee kan bemoeien als ze dat wil, betekent dat nog niet dat ze er ook echt over gaat.

Laten we er een voorbeeld bij pakken: de politie. Grote kans dat u partijen de komende weken gaat horen zeggen dat er meer wijkagenten op straat moeten komen. Dat is natuurlijk een prachtig verhaal, maar daar ga je als gemeenteraad helemaal niet over. De burgemeester gaat over de openbare orde, maar die kan ook niet zomaar bij de Politie aankloppen om er wat extra blauw op straat te krijgen. Je kan het wel roepen, maar het is een loze belofte en een worst die kiezers voorgehouden wordt. 

Een andere in deze categorie: minder brugopeningen voor de pleziervaart. Deze is mij recht uit het hart gegrepen, want hoe vaak ik wel niet als middelbare scholier met een zware rugtas stil gestaan hebb voor een open brug, wachtend op een luxe zeiljacht met iets te lange mast. Maar ook daar geldt: daar ga je niet over. Je kan een wethouder naar Rijkswaterstraat sturen op om zijn blote knieën te vragen of de brug niet wat minder vaak open kan, maar ook dat is geen garantie voor succes.

Naast de categorie ‘daar gaat de gemeenteraad niet over’ geldt natuurlijk ook hier de categorie ‘gratis bier’. Partijen zeggen vaak overal en tegelijk te willen investeren. In een nieuw zwembad, het Moderatopark, het Zwaneneiland en ga zo maar door. Tegelijkertijd beloven diezelfde partijen ook dat de OZB omlaag gaat. Dat slaat natuurlijk helemaal nergens op. Het zou mooi zijn als we programma’s financieel konden doorrekenen, maar een lokaal CPB is er helaas niet.

Als je alle partijprogramma’s zou screenen en je zou alles zwartlakken waar de gemeenteraad niet over gaat en wat simpelweg niet kan, zou je vermoedelijk maar weinig overhouden. Is dat erg? Ja, een beetje wel natuurlijk. Kiezers krijgen tijdens campagnetijd een weinig realistisch beeld voorgehouden van wat de gemeente kan doen. En als partijen die grote beloftes doen daar alleen maar een voordeel uit halen, gaat het effect zichzelf versterken. Tegelijkertijd, laten we eerlijk zijn, zou het wel heel saai worden als partijen zich alleen maar zouden beperken tot datgene waar ze direct over gaan. Dan slaan we het wel heel plat. Ook als je ergens zelf niet over gaat kun je wel onderwerpen agenderen en partijen die je nodig hebt in beweging proberen te brengen. Misschien dat na de 10e keer aankloppen bij Rijkswaterstaat er wel naar je argumenten wordt geluisterd en de brug wat minder vaak open kan. Je weet het nooit.

Maar kiezers, wees wel een beetje alert op wat u allemaal wordt voorgeschoteld de komende weken. Neem het serieus in overweging maar ook met een korrel zout. Als iets te mooi klinkt om waar te zijn dan is dat vaak ook zo. Belofte maakt immers schuld!